Đột quỵ là gì? Giải mã căn bệnh nguy hiểm và những hiểu lầm phổ biến

Trung tâm Y khoa Sài Gòn Medic

Chuyên khoa: NỘI TỔNG QUÁT

Tim mạch Đột quỵ

04-02-2026

Mục lục

Đột quỵ hay còn gọi là tai biến mạch máu não, là tình trạng não bộ bị thiếu máu cấp tính do tắc nghẽn hoặc vỡ mạch máu, dẫn đến tổn thương não vĩnh viễn hoặc tử vong.

Đây là một căn bệnh nguy hiểm, có thể xảy ra với bất kỳ ai, ở mọi lứa tuổi. Do đó, việc hiểu rõ về đột quỵ bao gồm nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và cách phòng ngừa là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

⟹ Tìm hiểu thêm về Tầm soát đột quỵ - phòng ngừa tai biến mạch máu não hiệu quả

Đột quỵ là gì?

Đột quỵ (hay còn gọi là tai biến mạch máu não) xảy ra khi có yếu tố gây tắc nghẽn việc cung cấp máu đến một phần não hoặc khi mạch máu não bị vỡ.

Não bộ cần oxy để hoạt động hiệu quả. Các động mạch mang máu giàu oxy đến tất cả vùng não. Nếu có yếu tố gây tắc nghẽn dòng máu, các tế bào não bắt đầu chết trong vòng vài phút, do chúng không nhận được oxy. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến đột quỵ.

Yếu tố gây tắc nghẽn khiến mạch máu não bị vỡ

Đột quỵ có 2 loại

Đột quỵ do thiếu máu cục bộ: tắc nghẽn mạch máu não bởi cục máu đông.
Đột quỵ do xuất huyết: vỡ mạch máu não, gây chảy máu não.

Phần lớn các ca đột quỵ xảy ra do thiếu máu cục bộ. Tình trạng này do các cục máu đông làm tắc nghẽn động mạch, cản trở quá trình máu lưu thông lên não.

Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ

Bỗng dưng méo mặt

Một bên khóe miệng bị chảy xệ, khiến người bệnh cảm giác như bị kéo sang một bên. Khi mỉm cười, nụ cười sẽ không đều hai bên khuôn mặt. Gặp khó khăn khi nhếch mép hoặc nhíu mày.

Tê bì đột ngột ở một bên cơ thể

Cảm giác tê bì thường xuất hiện ở tay, chân hoặc mặt, chỉ ảnh hưởng ở một bên cơ thể. Có thể kèm theo cảm giác kiến bò, châm chích hoặc như bị kim đâm, ảnh hưởng đến khả năng vận động của người bệnh.

Rối loạn ngôn ngữ

Người bệnh gặp khó khăn khi nói chuyện, nói lắp hoặc nói ngọng. Không thể diễn đạt rõ ràng suy nghĩ của mình, khiến người nghe khó hiểu.

Mờ mắt hoặc mất thị lực

Thị lực ở một hoặc cả hai mắt bỗng nhiên bị giảm sút hoặc mất hoàn toàn, có thể nhìn thấy hình ảnh bị mờ, nhòe hoặc tối sầm.

Đau đầu dữ dội

Cơn đau đầu xuất hiện đột ngột và dữ dội, khác biệt so với những cơn đau đầu thông thường. Ngoài ra, có thể kèm theo buồn nôn, nôn hoặc chóng mặt. Cơn đau có thể lan ra sau gáy hoặc xuống thái dương.

⟹ Tìm hiểu thêm về Phân biệt đột quỵ và nhồi máu cơ tim: giống và khác nhau điều gì?

Nguyên nhân dẫn đến đột quỵ

Có hai nguyên nhân chính gây đột quỵ:

Đột quỵ thiếu máu não: Xảy ra khi dòng máu cung cấp cho não bị tắc nghẽn do cục máu đông hoặc mảng xơ vữa. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây đột quỵ, chiếm khoảng 85% các trường hợp.
Đột quỵ xuất huyết não: Xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ, dẫn đến chảy máu não. Loại đột quỵ này chiếm khoảng 15% các trường hợp.

Não luôn luôn cần được cung cấp máu

Ngoài ra, một số yếu tố nguy cơ khác có thể làm tăng nguy cơ bị đột quỵ bao gồm:

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu.
Bệnh tim mạch như suy tim, nhồi máu cơ tim và rối loạn nhịp tim.
Đái tháo đường làm tổn thương mạch máu và tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
Cholesterol cao có thể dẫn đến mảng xơ vữa trong động mạch, làm tăng nguy cơ tắc nghẽn mạch máu.
Hút thuốc lá làm hỏng mạch máu và tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
Béo phì làm tăng nguy cơ cao huyết áp, tiểu đường và cholesterol cao.
Lười vận động.
Lạm dụng rượu bia.
Nếu có người thân trong gia đình từng bị đột quỵ, bạn có nguy cơ bị đột quỵ cao hơn.

Theo dõi Trung tâm Y khoa Sài Gòn - Saigon Medic để cập nhật thêm nhiều kiến thức về sức khỏe và nhận các ưu đãi trong thời gian tới cùng bác sĩ quý vị nhé!

Cách phòng tránh đột quỵ

Để phòng tránh đột quỵ, bạn cần thực hiện các biện pháp sau:

Kiểm soát huyết áp: Huyết áp cao là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ. Hãy đo huyết áp thường xuyên và tuân thủ theo hướng dẫn điều trị của bác sĩ nếu bạn bị cao huyết áp.
Duy trì cân nặng hợp lý: Nếu bạn bị thừa cân hoặc béo phì, hãy giảm cân bằng cách ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên.
Tập thể dục thường xuyên: Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, hầu hết các ngày trong tuần.
Bỏ hút thuốc lá: Hút thuốc lá làm hỏng mạch máu và tăng nguy cơ đột quỵ. Hãy tham gia các chương trình cai nghiện thuốc lá nếu bạn gặp khó khăn trong việc bỏ thuốc lá.
Ăn uống lành mạnh: Chọn thực phẩm giàu trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt và protein. Hạn chế ăn thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh và đồ ngọt.
Kiểm soát cholesterol và lượng đường trong máu.
Thư giãn và giảm căng thẳng chẳng hạn như tập yoga, thiền hoặc dành thời gian cho sở thích. Căng thẳng có thể làm tăng huyết áp và nguy cơ đột quỵ.
Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và điều trị kịp thời.

⟹ Tìm hiểu thêm về Tổng quan về cao huyết áp: nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Đối tượng dễ có nguy cơ bị đột quỵ

Theo Hiệp hội Đột quỵ Việt Nam, các đối tượng dễ có nguy cơ bị đột quỵ có thể được chia thành 2 nhóm chính:

Nhóm có nguy cơ cao

Tuổi tác: nguy cơ đột quỵ tăng theo độ tuổi. Người từ 65 tuổi trở lên có nguy cơ cao hơn nhiều so với người trẻ tuổi.
Di truyền: người có tiền sử gia đình từng bị đột quỵ.
Đã từng bị đột quỵ hoặc TIA (đột quỵ thoáng qua).

Nhóm có nguy cơ

Tăng huyết áp
Béo phì
Hút thuốc lá thường xuyên
Mỡ máu cao
Rối loạn nhịp tim
Lạm dụng chất kích thích
Lười vận động

Cần làm gì khi gặp người bị đột quỵ

Nhận biết dấu hiệu đột quỵ bằng quy tắc FAST

F - Face (Khuôn mặt): Một bên khuôn mặt bị chảy xệ, tê liệt hoặc méo miệng khi cười.
A - Arm (Cánh tay): Một hoặc cả hai cánh tay yếu, tê liệt hoặc không thể nâng cao qua đầu.
S - Speech (Khả năng nói): Lời nói khó khăn, lơ mơ, nói không rõ ràng hoặc mất khả năng nói.
T - Time (Thời gian): Hành động ngay lập tức! Gọi cấp cứu hoặc đưa bệnh nhân đến bệnh viện gần nhất càng sớm càng tốt.

Gọi cấp cứu

Đây là bước quan trọng nhất để đảm bảo người bệnh được điều trị kịp thời. Hãy cho nhân viên cấp cứu biết bạn nghi ngờ người bệnh bị đột quỵ và cung cấp thông tin về các triệu chứng của họ.

Giữ người bệnh an toàn

Đặt người bệnh nằm nghiêng.
Nới lỏng quần áo chật ở cổ, ngực hoặc eo.
Đảm bảo không khí thông thoáng.
Tránh cho người bệnh ăn hoặc uống bất cứ thứ gì.
Không di chuyển người bệnh trừ khi họ có nguy cơ bị thương.

⟹ Tìm hiểu thêm về Đột quỵ là gì? Giải mã căn bệnh nguy hiểm và những hiểu lầm phổ biến

Phương pháp điều trị đột quỵ là gì?

Mục tiêu điều trị đột quỵ là khôi phục lưu lượng máu đến não một cách nhanh nhất có thể để giảm thiểu tổn thương não. Việc điều trị đột quỵ cụ thể sẽ phụ thuộc vào loại đột quỵ và mức độ nghiêm trọng của nó.

Đột quỵ thiếu máu não có thể được điều trị bằng thuốc tan cục máu đông hoặc thủ thuật can thiệp để loại bỏ cục máu đông.
Đột quỵ xuất huyết não có thể được điều trị bằng thuốc để kiểm soát chảy máu hoặc phẫu thuật mạch máu bị vỡ.

Ngoài ra, sau khi bị đột quỵ, bạn sẽ cần được phục hồi chức năng để giúp bạn lấy lại khả năng đã mất do đột quỵ. Phục hồi chức năng có thể bao gồm vật lý trị liệu, ngôn ngữ trị liệu và trị liệu nghề nghiệp.

Một số hiểu lầm phổ biến về đột quỵ

Có nhiều hiểu lầm phổ biến về đột quỵ có thể khiến mọi người chủ quan và bỏ lỡ các dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Một số hiểu lầm phổ biến nhất bao gồm:

Đột quỵ chỉ xảy ra đối với người cao tuổi: Mặc dù người cao tuổi có nguy cơ bị đột quỵ cao hơn nhưng đột quỵ có thể xảy ra ở bất kỳ ai, ở mọi lứa tuổi.
Chỉ người thừa cân, béo phì mới dễ bị đột quỵ: Béo phì là một yếu tố nguy cơ đột quỵ nhưng nó không phải là yếu tố duy nhất. Ngay cả những người có cân nặng bình thường cũng có thể bị đột quỵ nếu họ có các yếu tố nguy cơ khác như cao huyết áp, tiểu đường, cholesterol cao.
Cơn đột quỵ hoàn toàn không hề có dấu hiệu báo trước: Hầu hết các cơn đột quỵ đều có các dấu hiệu báo trước.
Chỉ có một loại đột quỵ: Có hai loại đột quỵ chính gồm đột quỵ thiếu máu não và đột quỵ xuất huyết não. Mỗi loại đột quỵ có các triệu chứng và phương pháp điều trị khác nhau.
Không thể phòng ngừa đột quỵ: Một số yếu tố nguy cơ đột quỵ không thể thay đổi như tuổi tác hoặc tiền sử gia đình nhưng nhiều yếu tố nguy cơ khác có thể kiểm soát được.

Kết luận

Đột quỵ là một căn bệnh nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa được. Hiểu rõ về đột quỵ, bao gồm nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và cách phòng ngừa là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình. Hãy thực hiện các biện pháp phòng ngừa đột quỵ và đi khám bác sĩ ngay nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào.