Són Tiểu Gắng Sức (SUI): Nguyên Nhân, Chẩn Đoán Và Các Phương Pháp Điều Trị Hiệu Quả

Són tiểu khi ho, hắt hơi hay vận động (SUI) là một tình trạng phổ biến, có thể điều trị được. Tập vật lý trị liệu sàn chậu (PFMT) là nền tảng đầu tiên và quan trọng nhất trong điều trị, mang lại hiệu quả cao cho đa số trường hợp.

1. Són Tiểu Gắng Sức (SUI) Là Gì?

Són tiểu gắng sức (Stress Urinary Incontinence - SUI) là tình trạng rò rỉ nước tiểu không kiểm soát xảy ra khi có các cử động tạo áp lực lên bàng quang như ho, hắt hơi, cười to, nâng vật nặng hoặc tập thể dục.

· Độ phổ biến: Đây là dạng tiểu không kiểm soát thường gặp nhất ở phụ nữ.

· Tỷ lệ mắc: Khoảng 10–40% phụ nữ trưởng thành gặp phải tình trạng này, và tỷ lệ tăng dần theo tuổi tác, đặc biệt là sau khi sinh con và ở giai đoạn mãn kinh【Abrams et al., 2017】.

· Ở nam giới: SUI ít gặp hơn, chủ yếu là biến chứng sau phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt【Lightner et al., AUA 2023.

2. Nguyên Nhân Và Cơ Chế

SUI xảy ra khi các cơ và mô nâng đỡ vùng sàn chậu bị suy yếu, dẫn đến:

· Giảm chức năng cơ thắt niệu đạo: Cơ này không thể đóng kín niệu đạo một cách hiệu quả.

· Sa túi đỡ niệu đạo và cổ bàng quang: Cổ bàng quang và niệu đạo bị tụt xuống thấp khi áp lực ổ bụng tăng.

Các yếu tố nguy cơ chính:

· Sinh thường nhiều lần, đặc biệt là với trọng lượng thai nhi lớn.

· Thừa cân, béo phì làm tăng áp lực lên vùng chậu.

· Các hoạt động gắng sức thường xuyên (lao động nặng, một số môn thể thao).

· Ho mãn tính (do hút thuốc, hen suyễn, viêm phế quản).

· Suy giảm nội tiết tố estrogen trong thời kỳ mãn kinh.

· Phẫu thuật vùng chậu trước đó.

3. Làm Thế Nào Để Chẩn Đoán?

Việc chẩn đoán SUI thường bắt đầu bằng đánh giá lâm sàng toàn diện.

· Triệu chứng điển hình: Bác sĩ sẽ hỏi về tình trạng rò rỉ nước tiểu khi gắng sức và không có cảm giác buồn tiểu gấp trước đó.

· Khám thực thể: Bao gồm khám phụ khoa/tiết niệu để đánh giá độ săn chắc của cơ sàn chậu và mức độ sa cơ quan vùng chậu. Nghiệm pháp ho (cough stress test) sẽ được thực hiện để quan sát rò rỉ nước tiểu ngay lập tức.

· Các xét nghiệm hỗ trợ:

  · Xét nghiệm nước tiểu: để loại trừ nhiễm trùng.

  · Nhật ký đi tiểu (voiding diary): ghi lại số lần đi tiểu, lượng nước tiểu và các lần són tiểu trong 3-7 ngày.

· Đo niệu động học (urodynamics): thường dành cho những trường hợp phức tạp hoặc trước khi quyết định phẫu thuật để đánh giá chính xác chức năng bàng quang và niệu đạo【AUA/SUFU Guideline 2023】.

4. Các Phương Pháp Điều Trị Hiệu Quả

Lộ trình điều trị được cá nhân hóa dựa trên mức độ nặng của triệu chứng và nhu cầu của người bệnh.

A. ĐIỀU TRỊ BẢO TỒN (Không phẫu thuật) - Lựa chọn đầu tay

· Thay đổi lối sống: Giảm cân, hạn chế thức uống chứa caffeine và cồn, điều trị táo bón và bỏ thuốc lá.

· Vật lý trị liệu sàn chậu (PFMT): Đây là phương pháp nền tảng và hiệu quả cho SUI mức độ nhẹ đến trung bình. Các bài tập tăng cường sức mạnh cơ sàn chậu (ví dụ: bài tập Kegel) có thể cải thiện đáng kể tình trạng són tiểu【Dumoulin et al., Cochrane Review 2018】.

· Thiết bị hỗ trợ (Pessary): Một vòng nâng nhỏ được đặt vào âm đạo để hỗ trợ nâng cổ bàng quang, là lựa chọn tốt cho người không muốn phẫu thuật hoặc có chống chỉ định.

· Liệu pháp Estrogen tại chỗ: Dạng kem hoặc viên đặt âm đạo có thể giúp cải thiện sức khỏe mô niệu đạo ở phụ nữ mãn kinh.

B. ĐIỀU TRỊ NỘI KHOA

· Thuốc Duloxetine: Là một chất ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrine (SNRI), đôi khi được sử dụng cho SUI mức độ trung bình đến nặng. Tuy nhiên, thuốc ít được dùng thường quy do các tác dụng phụ như buồn nôn, khô miệng【EAU Guidelines 2024】.

C. ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT

· Phẫu thuật treo niệu đạo không căng (Midurethral sling - TVT, TOT): Là tiêu chuẩn vàng cho điều trị SUI ở nữ giới. Phương pháp này đặt một băng sinh học tổng hợp dưới niệu đạo giữa để tạo hỗ trợ, với tỷ lệ thành công lên đến 85-90%【Nambiar et al., EAU 2022】.

· Tiêm chất làm đầy (Bulking agents): Tiêm chất làm đầy quanh niệu đạo để giúp đóng kín lỗ tiểu, phù hợp với người cao tuổi hoặc không thể phẫu thuật phức tạp.

· Cơ thắt nhân tạo (Artificial Urinary Sphincter - AUS): Là tiêu chuẩn vàng điều trị SUI cho nam giới sau phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt triệt để【Lightner et al., AUA 2023】.

5. Phòng Ngừa Và Theo Dõi

· Phòng ngừa: Duy trì cân nặng hợp lý, tập luyện cơ sàn chậu thường xuyên (đặc biệt là trước và sau khi sinh), tránh táo bón và điều trị dứt điểm các cơn ho mãn tính.

· Theo dõi: Tái khám định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị, chất lượng cuộc sống và phát hiện sớm các biến chứng nếu có.

KẾT LUẬN & LỜI KHUYÊN

Són tiểu gắng sức không phải là một phần tất yếu của quá trình lão hóa hay làm mẹ. Đây là một tình trạng bệnh lý có thể điều trị được. Các hướng dẫn quốc tế mới nhất (2020-2025) đều nhấn mạnh việc bắt đầu bằng các biện pháp bảo tồn, đặc biệt là vật lý trị liệu sàn chậu, trước khi xem xét đến can thiệp phẫu thuật.

Nếu bạn đang gặp phải các triệu chứng của són tiểu gắng sức, đừng ngần ngại! Hãy chủ động trao đổi với bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu hoặc Phụ khoa để được chẩn đoán chính xác và xây dựng một kế hoạch điều trị phù hợp nhất với bạn.

-----------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Abrams P, Cardozo L, Wagg A, Wein A. Incontinence: 6th International Consultation on Incontinence. ICI-ICS; 2017.

2. Haylen BT, et al. An International Urogynecological Association (IUGA)/International Continence Society (ICS) joint report on the terminology for female pelvic floor dysfunction. Int Urogynecol J. 2019.

3. Dumoulin C, et al. Pelvic floor muscle training versus no treatment for urinary incontinence in women. Cochrane Database Syst Rev. 2018.

4. Lightner DJ, et al. AUA/SUFU Guideline on Surgical Management of Female Stress Urinary Incontinence. J Urol. 2023.

5. Nambiar A, et al. EAU Guidelines on Urinary Incontinence. European Association of Urology; 2022–2024 update.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán hoặc tư vấn y tế chuyên nghiệp. Hãy luôn tham vấn ý kiến bác sĩ cho các vấn đề sức khỏe cụ thể của bạn.

        Trung tâm Y khoa Sài Gòn - Saigon Medic

        Địa chỉ: 305A Điện Biên Phủ, Phường Xuân Hòa, Tp. Hồ Chí Minh

        Hotline: 1900 8102

        DĐ/Zalo: 0911.021.945-0911.021.957-0911.070.662