Nhiễm trùng đường tiểu dưới: Giải đáp cùng bác sĩ

Bài viết có sự tư vấn và hỗ trợ từ Ths.Bs Trần Thượng Phong

Nhiễm trùng đường tiểu dưới là bệnh lý thường gặp ở cả nam và nữ, nguyên nhân chủ yếu do vi khuẩn xâm nhập vào bàng quang hoặc niệu đạo. Bệnh có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu như tiểu buốt, tiểu rắt, đau vùng bụng dưới và nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm. Trong bài viết này, hãy cùng đội ngũ bác sĩ của Saigon Medic tìm hiểu rõ hơn về nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa nhiễm trùng đường tiểu dưới hiệu quả.

Nhiễm trùng đường tiểu là gì?

Nhiễm trùng đường tiết niệu (Urinary Tract Infection – UTI), còn gọi là nhiễm khuẩn đường tiết niệu hay nhiễm trùng tiểu, là tình trạng vi khuẩn xâm nhập và phát triển trong hệ tiết niệu. Hệ tiết niệu bao gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo – đây đều là những vị trí có thể bị viêm nhiễm.

Dựa trên vị trí giải phẫu, nhiễm trùng đường tiết niệu thường được chia thành hai nhóm chính:

• Nhiễm trùng đường tiểu trên: gồm viêm thận – bể thận cấp hoặc mạn tính.

• Nhiễm trùng đường tiểu dưới: gồm viêm bàng quang, viêm niệu đạo, viêm tuyến tiền liệt (ở nam giới).

Trong đó, các trường hợp nhiễm khuẩn đường tiểu dưới chiếm tỷ lệ cao nhất và thường gây ra những triệu chứng khó chịu như tiểu buốt, tiểu rắt, đau tức vùng bụng dưới. Nếu không được điều trị kịp thời, nhiễm trùng có thể lan ngược dòng lên thận, gây biến chứng nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân.

Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) là tình trạng vi khuẩn xâm nhập và phát triển trong hệ tiết niệu (Nguồn: Saigon Medic)

Nhiễm trùng đường tiểu dưới là bệnh gì?

Nhiễm trùng đường tiểu dưới (Lower Urinary Tract Infection – LUTI) là một trong những dạng nhiễm trùng phổ biến nhất, đặc biệt ở phụ nữ. Tình trạng này xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập và gây viêm nhiễm tại bàng quang (viêm bàng quang – cystitis) và niệu đạo (viêm niệu đạo – urethritis), nhưng chưa lan lên thận hay niệu quản.

Nhiễm trùng đường tiểu dưới là tình trạng vi khuẩn xâm nhập và gây viêm nhiễm (Nguồn: Saigon medic)

Theo hướng dẫn của IDSA 2019 và EAU 2023, nhiễm trùng đường tiểu dưới là bệnh lý thường gặp, gây ra những triệu chứng điển hình như tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần… không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt mà còn ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Việc nhận biết sớm, chẩn đoán chính xác và điều trị đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế biến chứng cũng như ngăn ngừa nguy cơ tái phát.

Nguyên nhân gây ra tình trạng nhiễm trùng tiểu

Nhiễm trùng đường tiểu dưới chủ yếu do vi khuẩn xâm nhập vào niệu đạo và bàng quang. Trong đó, Escherichia coli (E.coli) – loại vi khuẩn sống thường trú ở ruột – là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm tới 70–80% các trường hợp. Ngoài ra, một số tác nhân khác cũng có thể gây bệnh như:

• Vi khuẩn Gram âm: Klebsiella, Proteus, Enterobacter, Citrobacter, Pseudomonas spp.

• Vi khuẩn Gram dương: Enterococcus, Staphylococcus saprophyticus, Streptococcus nhóm B và nhóm A.

Trong điều kiện bình thường, nước tiểu vốn vô trùng và có đặc tính kháng khuẩn tự nhiên nhờ pH thấp, nồng độ ure cao cùng dòng chảy một chiều. Tuy nhiên, một số vi khuẩn có khả năng bám dính và phát triển tại niêm mạc bàng quang, từ đó gây viêm nhiễm.

Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ sau cũng làm tăng khả năng mắc bệnh:

• Giới tính nữ: do cấu trúc niệu đạo ngắn và gần hậu môn nên vi khuẩn dễ xâm nhập.

• Quan hệ tình dục không an toàn: vi khuẩn từ bạn tình có thể xâm nhập vào hệ niệu, đặc biệt trong quá trình giao hợp.

• Thói quen sinh hoạt: vệ sinh vùng kín sai cách, nhịn tiểu thường xuyên, uống ít nước tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi.

• Phụ nữ sau mãn kinh: nồng độ estrogen giảm, niêm mạc âm đạo và bàng quang mỏng hơn, khả năng đề kháng tự nhiên suy giảm.

• Nam giới lớn tuổi: u xơ tuyến tiền liệt gây ứ đọng nước tiểu, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

• Thủ thuật y khoa: đặt ống thông tiểu, tán sỏi hoặc các thủ thuật liên quan đến hệ tiết niệu có thể đưa vi khuẩn vào bên trong.

• Nguồn lây nhiễm từ cơ quan lân cận: như nhiễm khuẩn ổ bụng, cơ quan sinh dục, rò tiêu hóa, rò bàng quang – âm đạo.

Mặc dù vi khuẩn E.coli là “thủ phạm” chính gây nhiễm trùng đường tiểu dưới, nhưng sự xuất hiện của các yếu tố nguy cơ nói trên mới là điều kiện thuận lợi khiến bệnh dễ tái phát và tiến triển nặng hơn.

Dấu hiệu thường gặp của nhiễm trùng đường tiểu

Các dấu hiệu của nhiễm trùng đường tiểu dưới thường khá điển hình và dễ nhận biết. Người bệnh có thể gặp:

• Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu gấp: cảm giác đau rát, khó chịu mỗi lần đi tiểu; đi tiểu nhiều lần nhưng lượng nước tiểu rất ít.

• Đau hoặc khó chịu vùng bụng dưới: cảm giác âm ỉ, đôi khi giống như chuột rút.

• Nước tiểu bất thường: có thể đục, đổi màu sẫm, mùi hôi, thậm chí lẫn máu.

• Khó kiểm soát bàng quang: buồn tiểu liên tục, vừa tiểu xong lại muốn tiểu tiếp.

Ở giai đoạn nặng hơn, một số bệnh nhân có thể xuất hiện sốt, ớn lạnh, đau lưng hoặc đau vùng chậu, cho thấy nguy cơ nhiễm trùng đã tiến triển và cần được thăm khám sớm. Tuy nhiên, các biểu hiện lâm sàng có thể thay đổi tùy vào vị trí nhiễm khuẩn (niệu đạo, bàng quang hay thận – bể thận). Việc phân loại triệu chứng theo từng vị trí sẽ giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác hơn và người bệnh dễ dàng nhận biết tình trạng của mình. Bảng dưới đây cho thấy đặc điểm triệu chứng ở từng vị trí:

Vì sao phụ nữ dễ bị nhiễm trùng tiểu hơn nam giới?

Phụ nữ dễ mắc nhiễm trùng đường tiểu dưới hơn nam giới, nguyên nhân chủ yếu là do cấu tạo giải phẫu. Niệu đạo của nữ giới ngắn và thẳng, đồng thời nằm gần hậu môn và âm đạo, khiến vi khuẩn – đặc biệt là E. coli từ vùng hậu môn – dễ dàng xâm nhập vào niệu đạo rồi đi lên bàng quang.

Cấu tạo giải phẫu là nguyên nhân khiến phụ nữ dễ bị nhiễm trùng tiểu hơn nam giới (Nguồn: Saigon Medic)

Ngoài đặc điểm giải phẫu, nhiều yếu tố khác cũng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiểu ở nữ giới, bao gồm:

• Quan hệ tình dục: có thể “đẩy” vi khuẩn vào sâu hơn trong niệu đạo.

• Thay đổi nội tiết tố: đặc biệt trong giai đoạn mãn kinh, lượng estrogen giảm khiến niêm mạc niệu đạo – bàng quang mỏng, khô, dễ bị vi khuẩn tấn công.

• Thói quen vệ sinh: lau chùi không đúng cách, dùng dung dịch vệ sinh quá mạnh hoặc thường xuyên thụt rửa âm đạo làm mất cân bằng hệ vi sinh tự nhiên.

• Biện pháp tránh thai: như màng ngăn, thuốc diệt tinh trùng có thể làm thay đổi môi trường âm đạo và tăng nguy cơ viêm nhiễm.

• Suy giảm miễn dịch: gặp ở bệnh nhân đái tháo đường, dùng thuốc ức chế miễn dịch, hoặc mắc bệnh mạn tính.

Chính vì vậy, tỷ lệ phụ nữ mắc nhiễm trùng tiểu luôn cao hơn nam giới, và bệnh có thể tái phát nhiều lần nếu không được phòng ngừa đúng cách.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Không ít người chủ quan cho rằng nhiễm trùng đường tiểu dưới chỉ là tình trạng nhẹ, có thể tự khỏi. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo rằng bạn không nên tự ý bỏ qua hoặc chỉ uống nhiều nước để “rửa trôi” vi khuẩn, bởi bệnh có thể tiến triển nặng và gây biến chứng.

Bạn nên đi khám bác sĩ chuyên khoa ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Tiểu buốt, tiểu rắt kéo dài nhiều ngày không cải thiện.

• Xuất hiện nước tiểu có máu, nước tiểu đục, mùi hôi khó chịu.

• Có sốt, ớn lạnh, đau vùng lưng – hông (dấu hiệu nhiễm trùng đã lan rộng).

• Bệnh tái đi tái lại nhiều lần, gây ảnh hưởng sinh hoạt.

• Ở phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền (tiểu đường, suy giảm miễn dịch), nhiễm trùng tiểu cần được thăm khám sớm để phòng ngừa biến chứng nặng.

Tại Saigon Medic, bạn sẽ được thăm khám và điều trị trực tiếp bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu – Nam khoa giàu kinh nghiệm, với phác đồ cá nhân hóa theo từng tình trạng. Hệ thống trang thiết bị hiện đại, quy trình khám nhanh gọn cùng môi trường khám chữa bệnh an toàn, chu đáo sẽ giúp bạn yên tâm điều trị và hạn chế tối đa nguy cơ tái phát.

Điều trị nhiễm trùng tiểu như thế nào?

Nguyên tắc điều trị nhiễm trùng tiểu là dùng kháng sinh thích hợp theo loại vi khuẩn và tình trạng bệnh nhân. Bác sĩ sẽ dựa trên khuyến cáo y khoa mới nhất như IDSA 2019, EAU 2023 và kết quả kháng sinh đồ để chọn thuốc có hiệu quả cao, ít tác dụng phụ, đồng thời giảm nguy cơ kháng thuốc. Các kháng sinh thường được sử dụng gồm Amoxicillin, Nitrofurantoin, Ciprofloxacin hoặc Trimethoprim-Sulfamethoxazole. Thời gian điều trị thường kéo dài từ 3 đến 10 ngày tùy mức độ bệnh.

Bên cạnh thuốc kháng sinh, bệnh nhân nên uống nhiều nước để tăng đào thải vi khuẩn qua đường tiểu, nghỉ ngơi và tuân thủ đầy đủ phác đồ. Một số trường hợp có thể được kê thêm thuốc giảm đau hoặc giãn cơ trơn nhằm làm giảm cảm giác tiểu buốt, tiểu rát. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý mua kháng sinh điều trị tại nhà mà cần thăm khám và dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Các biện pháp phòng ngừa tình trạng nhiễm trùng đường tiểu

Để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng đường tiểu và ngăn bệnh tái phát, việc thay đổi thói quen sinh hoạt hằng ngày đóng vai trò rất quan trọng. Một số biện pháp đơn giản bạn có thể áp dụng bao gồm:

• Uống đủ nước mỗi ngày để tăng đào thải vi khuẩn ra ngoài.

• Vệ sinh cá nhân sạch sẽ, đúng cách: lau rửa từ trước ra sau, không thụt rửa sâu, ưu tiên tắm vòi sen thay vì ngâm bồn.

• Mặc quần lót cotton thoáng khí, tránh đồ bó sát và hạn chế sản phẩm vệ sinh có tính tẩy rửa mạnh.

• Đi tiểu ngay sau quan hệ tình dục và không nhịn tiểu để ngăn vi khuẩn phát triển.

• Ăn nhiều rau xanh, hoa quả, sữa chua để tăng sức đề kháng, hỗ trợ hệ miễn dịch chống lại vi khuẩn.

• Điều trị sớm các bệnh lý tiết niệu liên quan như sỏi đường tiểu, phì đại tuyến tiền liệt, hẹp niệu đạo.

• Thăm khám sức khỏe định kỳ để phát hiện và xử lý kịp thời các bất thường.

Nếu bạn đang nghi ngờ mình mắc nhiễm trùng đường tiểu, hãy đến ngay Saigon Medic để được thăm khám chính xác và điều trị kịp thời. Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại và quy trình nhanh chóng, chúng tôi cam kết mang đến hiệu quả và sự an tâm trong chăm sóc sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp về nhiễm trùng đường tiểu

Nhiễm trùng đường tiểu có nguy hiểm không?

Có, nhiễm trùng đường tiểu (UTI) có thể nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời, vì vi khuẩn có thể lan lên thận gây viêm bể thận, suy thận hoặc thậm chí nhiễm trùng máu đe dọa tính mạng. Theo Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU), biến chứng UTI có thể dẫn đến sốt cao, đau lưng, buồn nôn, hạ huyết áp và sốc nhiễm khuẩn. Do đó, người bệnh cần đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị đúng cách, tránh nguy cơ tái phát và biến chứng nghiêm trọng.

Nhiễm trùng đường tiết niệu có lây không?

Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) không lây qua tiếp xúc thông thường, nhưng có thể truyền vi khuẩn trong quá trình quan hệ tình dục. Vi khuẩn thường cư trú ở vùng sinh dục hoặc hậu môn có thể xâm nhập vào niệu đạo của bạn tình khi quan hệ, làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, UTI không được xếp vào nhóm bệnh lây truyền qua đường tình dục. Để giảm rủi ro, nên vệ sinh sạch sẽ, đi tiểu sau quan hệ và sử dụng bao cao su để hạn chế vi khuẩn lây lan.

Nhiễm trùng đường tiết niệu có tự khỏi không?

Không, nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) thường không tự khỏi mà cần được điều trị bằng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ. Bệnh do vi khuẩn gây ra, nếu chỉ uống nhiều nước hoặc nghỉ ngơi thì chỉ giảm nhẹ triệu chứng chứ không loại bỏ được mầm bệnh. Trường hợp không điều trị kịp thời, UTI có thể tiến triển nặng, dẫn đến viêm thận, tái phát nhiều lần hoặc thậm chí nhiễm trùng máu nguy hiểm đến tính mạng. Vì vậy, khi có dấu hiệu tiểu buốt, tiểu rát hoặc sốt, người bệnh nên đi khám để được chẩn đoán và điều trị đúng cách.

Nhiễm trùng đường tiểu nên kiêng gì?

Khi bị nhiễm trùng đường tiểu, bạn nên kiêng các thực phẩm và đồ uống có thể kích thích bàng quang như cà phê, rượu bia, nước ngọt có ga, trà đậm và nước ép cam quýt. Ngoài ra, cần hạn chế đồ ăn cay nóng, thực phẩm nhiều đường vì có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, cũng như các món nhiều muối khiến cơ thể mất nước và làm triệu chứng nặng hơn. Việc điều chỉnh chế độ ăn uống kết hợp với điều trị y tế sẽ giúp cải thiện tình trạng bệnh nhanh chóng và giảm nguy cơ tái phát.

Nhiễm trùng đường tiểu là tình trạng phổ biến nhưng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng. Việc tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, kết hợp với các biện pháp phòng ngừa như uống đủ nước, vệ sinh cá nhân đúng cách và duy trì chế độ ăn lành mạnh, sẽ giúp giảm nguy cơ tái phát và cải thiện sức khỏe hệ tiết niệu. Nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ UTI như tiểu buốt, tiểu rát hoặc đau vùng lưng dưới, bạn nên đi khám chuyên khoa càng sớm càng tốt để được chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả.

Trung tâm Y khoa Sài Gòn - Saigon Medic:

• Địa chỉ: 305A Điện Biên Phủ, Phường Xuân Hòa, Tp. Hồ Chí Minh
• Website: http://saigonmedic.com
• Hotline: 1900 8102  -  DĐ/Zalo: 0911.021.945
• Email: info@saigonmedic.com