Bệnh Tuyến Vú Do Mất Cân Bình Nội Tiết

Bệnh Tuyến Vú Do Mất Cân Bình Nội Tiết

Đại Cương

Bệnh tuyến vú do mất quân bình nội tiết còn được gọi là bênh sợi - bọc của vú, là tổn thương thường thấy nhất ở vú phụ nữ. Đây không phải là viêm hay u.

Sự thay đổi giải phẫu học của mô vú trong bệnh này là do sự mất quân bình nội tiết tố của buồng trứng tác dụng trên tuyến vú trong thời gian dài, gây nên những rối loạn trong sự thoái triển và tăng sản của chủ mô và mô đệm của vú theo chu kỳ. Các biến đổi xảy ra ở tiểu thùy vú lúc dậy thì. Vì vậy, bệnh không có ở phụ nữ đã mãn kinh và nam giới.

Bệnh thường thấy nhất ở phụ nữ vào 10 năm cuối của đời sống sinh dục (mãn kinh). Tuy nhiên do bệnh có thể không gây triệu chứng rõ ràng vì thế thường được chẩn đoán sau khi mãn kinh.

Theo Frabz và cộng sự khảo sát tử thiết trên các phụ nữ Hoa Kỳ không có tiền căn ung thư vú thì thấy có 20% có bệnh sợi bọc của vú. Haagensen ước tính có 10% phụ nữ Hoa Kỳ bị bệnh này. Tại Việt Nam, theo 1 nghiên cứu của Bộ môn Giải phẫu bệnh của ĐHYD Tp.HCM công bố năm 1989 thì bệnh sợi bọc của vú chiếm 14,9% các bệnh lành tính của vú được mổ.

Trước đây bệnh có nhiều tên gọi như Viêm vú dạng bọc mạn tính, Bệnh u nang, Nghịch sản tuyến vú, Tăng sản bọc… Nhưng hiện nay, tên được dùng nhiều nhất là: Bệnh sợi - bọc của vú.

Bệnh sợi bọc của vú gồm 3 thể bệnh: (1) Hóa sợi của Vú, (2) Bệnh bọc của vú, (3) Tăng sản thượng mô lành tính hay tăng sản tuyến.

Về mối liên hệ giữa bệnh sợi bọc của vú và ung thư vú, có hai khuynh hướng trái ngược nhau về điều này: (1) Bệnh sợi bọc là nơi phát triển cảu các carcinoma, (2) không có mối liên hệ nào giữa bệnh sợi bọc với carcinoma.

Bệnh Hóa Sợi Của Vú.

Cũng có tên gọi khác là bệnh đau vú.

Với đặc điểm: tăng sản mô đệm sợi kèm theo tăng sản thượng mô, thường không có tổn thương dạng bọc loại lớn.

Thường xảy ra ở phụ nữ 30-35 tuổi, thường xảy ra ở 1 bên vú tuy nhiên cũng có khi có cả hai bên, có thể đau nhẹ trước mỗi kỳ kinh.

Tổn thương thường ở ¼ trên ngoài của vú dưới dạng 1 khối có giới hạn không rõ, chắc như cao su, đường kính từ 20mm-100mm, nhưng không dính da và mô sâu.

Khi cắt đôi, tổn thương thường dầy đặc, dai, đồng nhất, màu trắng ngà lấm tấm vàng. Thường không có bọc, nếu có thì bọc rất nhỏ.

Về vi thể, mô đệm có nhiều collagen lấn vào các ống, thay cho mô sợi non quanh ống và quanh tiểu thùy. Đôi khi các ống và các tiểu thùy bị ép dẹp hoặc bị teo lại. Thỉnh thoảng có nang nhỏ do ống dẫn bị dãn. Nhưng nói chung, tổn thương chủ yếu là hóa sợi.

Bệnh Bọc Của Vú

Cũng có các tên gọi khác Bệnh Bloodgood, Bệnh Schimmel – busch, Bệnh bọc Reclus, Bệnh bọc lành Brodie.

Thường xảy ra ở phụ nữ gần hoặc ở tuổi mãn kinh (45-55 tuổi).

Do sự tăng sản bất thường của của thượng mô ống dẫn cùng với sự dãn nở của các ống dẫn theo chu kỳ kinh nguyệt. Tình trạng tăng sản này không quân bình với sự thoái triển, sự tróc tế bào và với sự co rút các ống. Như vậy, sự dãn nở thành bọc là do những rối loạn theo chu kỳ chứ không phải do tắc nghẽn các ống dẫn.

Tổn thương thường nhiều ổ và ở cả 2 bên vú, rất hiếm khi có tổn thương đơn độc. Tổn thương chắc, giới hạn không rõ, các bọc này khi còn nhỏ tạo cảm giác lổn nhổn, khi lớn hơn tạo cảm giác có bờ rõ ràng. Đôi khi nhiều bọc hợp lại tạo nên một khối lớn nhiều thùy. Kích thước các bọc thay đổi từ rất nhỏ đến rất lớn, thường lên tới 40-50mm đường kính.

Khi còn nguyên, bọc thường có màu nâu đến xanh dương do chưa chất dịch nửa trong nửa đục. Vỏ bọc thường mỏng, trắng, láng, tuy nhiên cũng có khi vỏ dày và hóa calci.

Về vi thể là các ống dãn nở thành bọc. Ở các bọc lớn, thượng mô bị dẹt lại hoặc biến mất để lại 1 vỏ sợi collagen. Ở các bọc nhỏ, thượng mô lót có dạng lập phương hay hình trụ và có những nơi có nhiều lớp. Màng đáy gần như còn nguyên. Trường hợp hiếm có thể gặp thượng mô đỉnh tiết, loại thượng mô hiếm thấy ở vú bình thường.

Tăng Sản Thượng Mô Lành Tính Hay Tăng Sản Tuyến

Thường xảy ra ở độ tuổi 35-45, độ tuổi nằm giữa độ tuổi bệnh hóa sợi và bệnh bọc của vú.

Do tăng sản của thượng mô chiếm ưu thế nhưng có thể có kèm theo hóa sợi và tạo bọc.

Tổn thương có mật độ chắc gần giống như ung thư hoặc một chỗ cứng giới hạn không rõ ràng.

Khi cắt ra, mô màu trắng xám, chắc như sụn. Có thể có bọc lớn bọc nhỏ. Phân biệt với ung thư vú nhờ đặc điểm không có những nốt trắng vàng như phấn hoặc vùng hoải tử.

Cấu trúc vi thể có 4 đặc điểm:

• Tăng sản thượng mô ống dẫn
• Tạo nhú trong ống
• Tăng sản nhân đôi các tuyến
• Và tăng sản mô đệm làm chèn ép thượng mô.

Khi mô đệm sợi tăng sản mạnh làm chèn ép thượng mô có thể tạo hình ảnh giống ung thư xơ chai. Đó là dạng tăng sản ống xơ hóa. Phân biệt với ung thư có khi rất khó. Sự giống nhau về cấu trúc này khiến người ta tin rằng loại tăng sản tuyến này có xuất độ trở thành ung thư cao hơn bình thường.

Mối Liên Hệ Giữa Bệnh Sợi Bọc Và Ung Thư Vú

Bệnh sợi - bọc của vú rất quan trong về lâm sàng vì hai lý do sau đây:

• Bệnh tạo nên 1 khối trong vú rất khó phân biệt với carcinoma.
• Bệnh có thể là nơi phát triển của carcinoma.

Bất kỳ một khối cứng nào trong vú cũng phải nghi ngờ là ung thư. Cách duy nhất để phân biệt là sinh thiết để khảo sát mô bệnh học.

Tuy nhiên, lâm sàng có thể dựa vào đặc điểm sau giúp chúng ta hướng về bệnh sợi – bọc của vú:

• Tổn thương có ở hai bên vú và có nhiều cục
• Tổn thương lớn lên và đau nhức khi có kinh
• Tuổi của bệnh nhân trẻ
• Bệnh sợi – bọc thường thoái triển hoặc biến mất khi có thai.

Về mối liên hệ giữa bệnh sợi bọc của vú và ung thư vú, có hai khuynh hướng trái ngược nhau về điều này: (1) Bệnh sợi bọc là nơi phát triển cảu các carcinoma, (2) không có mối liên hệ nào giữa bệnh sợi bọc với carcinoma.

Warren theo dõi 1200 trường hợp trong 5 năm, ghi nhận ung thư vú ở nguoiwg bị bệnh sợi – bọc cao gấp 4 -5 lần người bình thường.

Một báo cáo khác ghi nhận 10-12% vú bị bệnh sợi - bọc có ung thư. Mặt khác, 60-90% trường hợp ung thư vú có bệnh sợi – bọc kemg theo.

Nhận định chung: ung thư vú dễ phát triển từ bệnh sợi bọc của vú hơn trong trường hợp có tăng sản thượng mô ống, có tạo nhú, có tăng sản tuyến. Còn bệnh hóa sợi hoặc bệnh bọc đơn thuần không có kèm tăng sản thượng mô thì có vai trò rất nhỏ trong nguồn gốc của ung thư.

Trích “Bệnh học các tạng và hệ thông, ĐHYD TP.HCM”

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có triệu chứng, anh/chị nên đi khám để được tư vấn đúng tình trạng.