ĐAU ĐẦU SÉT ĐÁNH (Thunderclap headache)

Trung tâm Y khoa Sài Gòn Medic

Chuyên khoa: NỘI TỔNG QUÁT

Đột quỵ Đau đầu

18-01-2026

Mục lục

ĐAU ĐẦU SÉT ĐÁNH

(Thunderclap headache)

Tổng quan về đau đầu sét đánh

Một tia chớp vàng giáng xuống xé toạc bầu trời âm u xám xịt, tiếng sấm vang lên làm rung chuyển không khí. Tiếng sấm ùng oàng nối nhau, tiếng nọ chưa dứt thì lại đến tiếng kia, sấm nhỏ sấm to tranh nhau thể hiện, sấm sau đè lên nối tiếp sấm trước.

Cơn đau đầu sét đánh cũng xảy ra như thế, nó khởi phát đột ngột, đau dữ dội, đau dồn dập, đau đầu tồi tệ nhất mà trong đời chưa từng gặp bao giờ, nó đạt cường độ đau nhứt chỉ trong vòng vài phút và kéo dài vài giờ cho tới vài ngày.

Ngoài tính chất đột ngột, dữ dội khi cơn đau đầu xảy ra như sét như sấm thì hậu quả tồi tệ của cơn đau đầu này cũng chẳng thua bị sét đánh là bao.

Đau đầu sét đánh là một loại đau đầu không phổ biến nhưng việc nhận biết và chẩn đoán tình trang đau đầu này thì rất quan trọng, vì có khả năng đau đầu này do những bệnh lý nghiêm trọng ở sọ não gây ra, trong đó đặc biệt nhất là phải loại trừ xuất huyết dưới nhện.

Đau đầu sét đánh được chia thành hai nhóm, nhóm vô căn không có nguyên nhân gọi là đau đầu sét đánh nguyên phát, tiêu chuẩn chính để chẩn đoán đau đầu sét đánh nguyên phát là dịch não tủy và hình ảnh sọ não bình thường. Nhóm thứ hai là đau đầu sét đánh thứ phát, thông thường do các nguyên nhân sau: xuất huyết dưới nhện do vỡ phình mạch, xuất huyết nội sọ, huyết khối xoang tĩnh mạch não, đột quỵ tuyến yên, bóc tách động mạch vùng cổ và sọ hoặc hội chứng co thắt mạch não có hồi phục.

Đau đầu sét đánh nguyên phát

Tiêu chuẩn chẩn đoán chứng đau đầu sét đánh nguyên phát:

Có cả hai đặc điểm sau:

Khởi phát đột ngột, đạt cường độ tối đa sau <1 phút

Kéo dài từ 1 giờ đến 10 ngày

Không tái phát thường xuyên trong những tuần hoặc tháng tiếp theo (nhức đầu có thể tái phát trong tuần đầu tiên sau khi khởi phát).
Không do các rối loạn khác gây ra: cần có dịch não tủy bình thường và hình ảnh sọ não bình thường, tiêu chí này không yêu cầu phải chụp mạch máu não.

Cơn đau đầu sét đánh nguyên phát có thể xảy ra một cách tự nhiên khi đang nghỉ ngơi, tuy nhiên có khoảng 1/3 trường hợp cơn đau đầu xuất hiện do gắng sức. Nó có thể là một phần của các rối loạn đau đầu nguyên phát khác bao gồm bệnh đau nửa đầu, đau đầu do ho nguyên phát, đau đầu do gắng sức nguyên phát hoặc đau đầu liên quan đến hoạt động tình dục nguyên phát.

Cơn đau đầu có thể liên quan đến nhạy cảm với ánh sáng và âm thanh, cứng cổ, buồn nôn và nôn, phần lớn bệnh nhân có kết quả khám thần kinh bình thường.

Cơ chế bệnh sinh của cơn đau đầu sét đánh nguyên phát vẫn chưa được biết rõ, nhưng hệ thần kinh giao cảm có thể đóng một vai trò quan trọng.

Bởi vì đau đầu sét đánh nguyên phát thường là một rối loạn tự giới hạn nên không có khuyến nghị điều trị nào.

Đau đầu sét đánh thứ phát

Theo tiêu chuẩn đoán của ICHD-2 (2004), đau đầu sét đánh là chẩn đoán loại trừ. Các nguyên nhân gây đau đầu sét đánh thứ phát cần được tích cực tìm kiếm. Khảo sát cận lâm sàng đầu tiên là chụp cắt lớp vi tính (CT) sọ não, và nếu kết quả chụp CT âm tính, hãy tiến hành chọc dò dịch não tủy; mục đích khi làm cận lâm sàng này là nhằm loại trừ xuất huyết dưới nhện. Chụp CT được ưu tiên hơn MRI trong bối cảnh cấp tính vì CT sẵn có và phổ biến, chi phí thấp và thời gian quét nhanh hơn.

Các nguyên nhân đau đầu sét đánh thứ phát khác như xuất huyết nội sọ, nhồi máu não, huyết khối xoang tĩnh mạch não, bóc tách động mạch cổ hoặc hội chứng co thắt mạch não có hồi phục có thể cần được phát hiện bằng chụp cộng hưởng từ hoặc các cận lâm sáng khác thích hợp.

1. Xuất huyết dưới nhện và túi phình mạch máu não

Xuất huyết dưới nhện là một bệnh lý nguy hiểm, biểu hiện dễ nhìn thấy nhất là đau đầu sét đánh, có khoảng 20% bệnh nhân bị đau đầu sét đánh là do xuất huyết dưới nhện. Khoảng 85% nguyên nhân của xuất huyết dưới nhện là do tình trạng vỡ một túi phình dị dạng trên mạch máu não. Khoảng 70% xuất huyết dưới nhện chỉ biểu hiện dưới dạng đau đầu sét đánh. Nói cách khác, đa số trường hợp xuất huyết dưới nhện không hề ghi nhận các dấu hiệu như hôn mê, lơ mơ hay các dấu hiệu thần kinh khác của đột quỵ như yếu nửa người, méo miệng…

Để chẩn đoán xuất huyết dưới nhện cần chụp CT sọ não hoặc chọc dò dịch não tủy.

Đôi khi đau đầu sét đánh chỉ là một dấu hiệu báo trước của vỡ túi phình mạch máu não, tỷ lệ khoảng 30%. Trường hợp này, đau đầu thường nhẹ hơn, thời gian đau đầu đạt cường độ tối đa dài hơn và không đi kèm các rối loạn thần kinh khác. Điều đáng tiếc là hầu hết bệnh nhân trong trường hợp này không đi khám do tình trạng đau đầu không quá nặng nề, có thể tự khỏi. Cũng như khoảng 50% trường hợp bệnh nhân đi khám nhưng không được chẩn đoán ra bệnh.

2. Huyết khối xoang tĩnh mạch não (Cerebral venous sinus thrombosis)

Các tĩnh mạch não nhỏ sẽ dẫn máu từ mô não về tĩnh mạch lớn của não, sau đó các tĩnh mạch này đưa máu về xoang tĩnh mạch não lớn hơn và về tĩnh mạch cổ, tĩnh mạch cổ sẽ đổ về tim. Khi xoang tĩnh mạch não bị huyết khối, các tĩnh mạch não đưa máu về nơi này bị chặn đường, dẫn đến mô não phù lên do ứ máu. Thông thường, 75 – 95% trường hợp đau đầu trong huyết khối xoang tĩnh mạch não là đau đầu từ từ, tăng dần. Khoảng 2 – 10% trường hợp huyết khối ở các xoang tĩnh mạch não có biểu hiện là đau đầu sét đánh.

Khi nghi ngờ huyết khối trong xoang tĩnh mạch não thì MRI tĩnh mạch não nên được thực hiện.

3. Bóc tách động mạch ở cổ và sọ não.

Đau đầu xuất hiện trong 60 – 95% trường hợp bóc tách động mạch cảnh (carotid dissection). Và khoảng 70% trường hợp bóc tách động mạch đốt sống.

Thông thường, 80% trường hợp do bóc tách các động mạch ở cổ là đau đầu tăng dần. 20% còn lại biểu hiện dưới dạng đau đầu sét đánh. Tính chất chung của đau đầu do bóc tách các động mạch ở cổ sẽ đau cùng bên với bên bị bóc tách.

Trong bóc tách động mạch cảnh: Đau đầu sẽ bao gồm: góc hàm, mặt, tai, quanh ổ mắt, nửa bên trán và thái dương cùng bên. Đối với động mạch đốt sống: Đau sẽ ở vùng chẩm.

Để chẩn đoán nhóm bệnh lý này, bác sĩ cần: Siêu âm Duplexr động cảnh sống, CT scan mạch máu, MRI mạch máu.

4. Đột quỵ tuyến yên (Pituitary apoplexy)

Thường gặp nhất là trong trường hợp có các khối u tuyến yên mà không được phát hiện trước đây, hoặc ít gặp hơn xảy ra do băng huyết sau sanh. Triệu chứng nổi bật nhất là đau đầu cấp tính, đau đầu sét đánh. Chẩn đoán nhồi máu xuất huyết tuyến yên có thể bằng CT scan hay MRI sọ não.

5. Hội chứng co thắt mạch não hồi phục (Reversible cerebral vasoconstriction syndrome)

Là tình trạng co thắt mạch máu lan tỏa có thể hồi phục. Những đoạn mạch máu bị ảnh hưởng là nhánh gần và xa của đa giác Willis. Hội chứng này có các tính chất: Đau đầu sét đánh, không có bất thường trên dịch não tủy, chụp mạch máu não ghi nhận co thắt có hồi phục bao gồm các nhánh động mạch của đa giác willis.

Vài điểm cần lưu ý:

Tất cả các trường hợp bị đau đầu sét đánh nên lập tức đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất.
Đau đầu sét đánh là một loại đau đầu không phổ biến nhưng việc nhận biết và chẩn đoán rất quan trọng vì có khả năng do các rối loạn não nghiêm trọng ở sọ não gây ra. Quan trọng nhất là xuất huyết dưới nhện, xuất huyết nội sọ khác, hoặc huyết khối tĩnh mạch não nên được loại trừ bằng CT, MRI, chọc dò dịch não tủy....
Những bệnh nhân còn lại bị đau đầu sét đánh là đau đầu nguyên phát.